22072017Headline:

Στουρνάρας: Η έξοδος στις αγορές σηματοδοτεί νέα εποχή

Το πλαίσιο στο οποίο θα κινηθεί η οικονομία τα επόμενα χρόνια, το χρονοδιάγραμμα των αποφάσεων και όσα επιδιώκει η ελληνική κυβέρνηση για την ελάφρυνσή του παρουσίασε ο υπουργός Οικονομικών κ. Γιάννης Στουρνάρας στις δύο συνεδριάσεις του Eurogroup και του Eco/Fin που έγιναν στις Βρυξέλλες.

Οι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί, η ισορροπία στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, η μικρότερη κατανάλωση – δημόσια και ιδιωτική – και οι μεγαλύτερες επενδύσεις και καθαρές εξαγωγές είναι οι βασικοί άξονες της πολιτικής προκειμένου να επιστρέψει η οικονομία σε αναπτυξιακούς ρυθμούς τα επόμενα χρόνια. Οπως όμως ομολόγησε ο ίδιος, τα μεγάλα εμπόδια της πραγματικής οικονομίας είναι η έλλειψη ρευστότητας και η οριστική αντιμετώπιση του προβλήματος του δημοσίου χρέους, που θα επιτρέψει στην Ελλάδα να επιστρέψει πλήρως στις αγορές και να εξοικονομήσει πόρους που θα διατεθούν στην ανάπτυξη.

Για όλους όσοι γνωρίζουν τον κ. Στουρνάρα, η τοποθέτησή του είχε μια συνολική προσέγγιση του ελληνικού ζητήματος, το οποίο περνά σε μια νέα φάση: από τη διαχείριση των ελλειμμάτων και του χρέους, στην επανεκκίνηση της πραγματικής οικονομίας και στην αντιμετώπιση της ανεργίας.

Στην άτυπη ενημέρωση που έκανε ο υπουργός Οικονομικών μετά το Eurogroup ήταν ειλικρινής, ξεκαθάρισε τα όρια της οικονομικής πολιτικής και αναφέρθηκε στο χρονοδιάγραμμα των εξελίξεων και των αποφάσεων για το χρέος. Ορισμένες πηγές σχολίαζαν ότι ενδεχομένως να ήταν η τελευταία φορά που ο κ. Στουρνάρας συμμετείχε στο Eurogoup υπό την ιδιότητα του υπουργού Οικονομικών, δεδομένου ότι μετά τις εκλογές ο Πρωθυπουργός θα αποφασίσει αν θα μετακινηθεί στην Τράπεζα της Ελλάδος ή αν θα αναλάβει κάποιο ευρωπαϊκό χαρτοφυλάκιο, όπως ίσως ο ίδιος θα προτιμούσε.

Ο κ. Στουρνάρας καταφθάνει την Τρίτη στη συνεδρίαση του Συμβουλίου των υπουργών Οικονομικών στις Βρυξέλλες. Κάποιοι εικάζουν ότι ενδεχομένως να ήταν η τελευταία φορά που συμμετείχε στο Eurogoup υπό την ιδιότητα του υπουργού Οικονομικών

Αναλυτικά ο κ. Στουρνάρας, ο οποίος θεωρεί ότι η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στον δρόμο πρoς την έξοδο από το Μνημόνιο και ότι ακολουθεί τα χνάρια της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας, η οποία ανακοίνωσε επίσημα την απεμπλοκή της από το Μνημόνιο (σ.σ.: η χώρα μας απέχει χρονικά έξι μήνες ως προς τις προγραμματισμένες αποφάσεις απεμπλοκής από την τρόικα), είπε τα εξής για κάθε τομέα της οικονομικής πολιτικής.

 
1. ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Οι προβλέψεις της Κομισιόν όσον αφορά τα δημοσιονομικά, την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα μας βρίσκει – ίσως και πρώτη φορά – απολύτως σύμφωνους.

Παρουσιάσαμε τη στρατηγική της ανάπτυξης σε συνέχεια αυτών που είχε πει στο EuroWorking Group ο κ. Τσακλόγλου. Παρουσιάσαμε τις βασικές παραμέτρους και από την πλευρά της ζήτησης και από την πλευρά της προσφοράς. Είπαμε ότι το νέο μοντέλο ανάπτυξης στηρίζεται στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα προηγούμενα τέσσερα χρόνια τόσο στα δημοσιονομικά – και στη μετατροπή των διδύμων ελλειμμάτων σε δίδυμα πλεονάσματα – όσο και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας.

Στηριζόμενοι σε αυτό το κεκτημένο της προηγούμενης τετραετίας, παρουσίασα ποια είναι η στρατηγική ανάπτυξης από εδώ και στο εξής, πώς θα είναι η Ελλάδα τα επόμενα 10 χρόνια.

Από την πλευρά της ζήτησης είπαμε ότι η στρατηγική είναι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί, ισορροπία στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, μικρότερη κατανάλωση – δημόσια και ιδιωτική -, μεγαλύτερες επενδύσεις και καθαρές εξαγωγές.

Από την πλευρά της προσφοράς, είπαμε ότι οι τομείς που ανέδειξαν οι τρεις μελέτες που παραγγείλαμε – McKinsey, ΙΟΒΕ και ΚΕΠΕ – είναι οι γνωστοί εννέα, που είναι κυρίως εξωστρεφείς τομείς. Εκεί αναφέραμε ότι οι διαρθρωτικές αλλαγές που έχουν γίνει ως τώρα και που συνεχίζονται θα βοηθήσουν στο να μετατοπιστούν πόροι από μη εμπορεύσιμους κλάδους προϊόντων και υπηρεσιών σε εμπορεύσιμους κλάδους.

Η Ελλάδα διαθέτει εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό με βάση όλους τους διαθέσιμους δείκτες και κυρίως ένα επιστημονικό δυναμικό, όπως αυτό αποδεικνύεται και αναδεικνύεται από τις δημοσιεύσεις κατά κεφαλήν. Αρα το ζητούμενο είναι πώς αυτή η επιστημονική υπεραπόδοση σε σχέση με άλλες χώρες μπορεί να μετατραπεί σε καινοτομία. Εκεί είναι ένα ζητούμενο που θα έρθει να το καλύψει ως καταλύτης είτε η κατάλληλη επιχειρηματικότητα είτε η τεχνική βοήθεια που τους ενδιαφέρει πάρα πολύ.
 
2. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ: Οσον αφορά το πρωτογενές πλεόνασμα, για το 2014 το φέρνει στο 2,8%, δηλαδή υψηλότερα από ό,τι έχουμε υποθέσει στο πρόγραμμα που είναι 1,5%, και το κυκλικά διορθωμένο στο 7,2% και για το 2015 στο 6,1%. Είναι μια πρόβλεψη που γίνεται για πρώτη φορά. Αυτό που έχει πολύ μεγάλη σημασία και στο οποίο δίνουν έμφαση είναι ότι στην ανταγωνιστικότητα, με βάση το real exchange rate, αν δείτε τους συγκεκριμένους πίνακες, η βελτίωση είναι 23%-25% από το 2010 ως σήμερα. Μιλάμε για μια πάρα πολύ σημαντική βελτίωση ανταγωνιστικότητας.
3. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Πλέον, ενώ η εικόνα φαίνεται πάρα πολύ θετική, υπάρχουν δύο σημαντικά εμπόδια:
Το ένα λέγεται ρευστότητα – κυρίως προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και στην οποία δίνει απάντηση η πρόσβαση στις αγορές που η Ελλάδα αποκτά τελευταία, είτε μέσω του Δημοσίου είτε μέσω τραπεζών για την ανακεφαλαιοποίηση ή για άντληση δανειακών κεφαλαίων είτε επιχειρήσεων που αρχίζουν τώρα και «βγαίνουν». Αυτό όμως είναι μερικό, δεν έχουμε ακόμη πλήρη πρόσβαση σε αγορές. Θα βοηθούσε πάρα πολύ αν, ακολουθώντας το παράδειγμα της KfW και της ΕΤΕπ, και άλλες τράπεζες χωρών του Βορρά – είτε δημόσιες είτε ιδιωτικές – θα μπορούσαν και αυτές να συμμετάσχουν στο Ινστιτούτο για την Ανάπτυξη που έχουμε δημιουργήσει για τον σκοπό αυτόν.

Εχουμε ταλαντούχους νέους επιχειρηματίες που έχουν δυσχέρεια ρευστότητας για start- ups είτε σε cutting edge technology sectors είτε σε παραδοσιακούς κλάδους, οι οποίοι είναι όμως συνεπείς με το συγκριτικό πλεονέκτημα. Πόροι υπάρχουν από τα αδιάθετα του προηγούμενου ΕΣΠΑ, αλλά και από το νέο ΕΣΠΑ. Ειδικό βάρος έχει ο ρόλος της ΕΤΕπ, όπως έχει ενδυναμωθεί τελευταία.
Το δεύτερο εμπόδιο είναι το χρέος. Είπα ότι αυτό είναι κληροδότημα του παρελθόντος. Οπως εξήγησα τα δύο αίτια του χρέους, που είναι τα δίδυμα ελλείμματα – δηλαδή το μεγάλο πρωτογενές έλλειμμα και το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών -, έχουν μετατραπεί σε πλεονάσματα. Αρα το παρόν και το μέλλον τα αντιμετωπίζουμε. Το παρελθόν όμως μένει. Υπάρχει ένα υψηλό δημόσιο χρέος που πρέπει να το αντιμετωπίσουμε.
4. ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ: Υπενθύμισα στο Συμβούλιο τη δέσμευσή τους, του Νοεμβρίου του 2012, που λέει ότι εφόσον επιτευχθεί πρωτογενές πλεόνασμα και τα υπόλοιπα τμήματα του προγράμματος είναι σε τροχιά, τότε οι εταίροι θα λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για να μειώσουν το χρέος περισσότερο. Πήραν τον λόγο πολλοί υπουργοί. Τους άρεσε το κείμενο, όπως φάνηκε και από τη δήλωση. Στο τελευταίο κομμάτι, όσον αφορά το χρέος, πήρε τον λόγο ο Μάριο Ντράγκι και ζήτησε η άσκηση για το χρέος να γίνει, αφού γίνει το asset quality review (έλεγχος ποιότητας στοιχείων ενεργητικού) για τις τράπεζες.
5. ΑΤΖΕΝΤΑ: Αποφάσεις θα υπάρξουν προς το τέλος του καλοκαιριού. Πάντως το SSM και asset quality review θα τελειώσει τον Οκτώβριο. Αρα θα είμαστε έτοιμοι για να γίνει η άσκηση για το χρέος και το dept sustainability (βιωσιμότητα του χρέους) από τον Οκτώβριο και μετά.
 
6. ΤΑ 11 ΔΙΣ. ΤΟΥ ΤΧΣ: Στο Eurogroup, όπως είπε και στη συνέντευξη Τύπου ο Ντεϊσελμπλούμ, ελέχθη ότι τα 11 δισ. που αυτή τη στιγμή είναι διαθέσιμα στο ΤΧΣ θα έχουμε την ευελιξία να τα χρησιμοποιήσουμε είτε για τις τράπεζες, αν όμως δεν χρειαστούν για τις τράπεζες, είτε επειδή οι τράπεζες δεν χρειάζονται κεφάλαια – που εγώ είμαι βέβαιος ότι δεν χρειάζονται, γιατί πιστεύω ότι η άσκηση που έχει γίνει ως τώρα από την Τράπεζα της Ελλάδος και από την BlackRock παρουσιάζει μια αντικειμενική εικόνα – είτε μπορούν να τα σηκώσουν από τον ιδιωτικό τομέα – όπως φαίνεται ότι τα σηκώνουν. Τα χρήματα που οι τέσσερις συστημικές τράπεζες θα σηκώσουν από τον ιδιωτικό τομέα είναι περισσότερα από αυτά που η άσκηση της BlackRock και της ΤτΕ κατέδειξαν. Επομένως αυτά τα 11 δισ. θα έχουμε τη δυνατότητα, αν και εφόσον το asset quality review για τις τράπεζες είναι θετικό, είτε να επιστραφούν και να μειώσουν έτσι το δημόσιο χρέος είτε να χρησιμοποιηθούν για ανάγκες χρηματοδότησης της ελληνικής οικονομίας.
Για τις χρηματοδοτικές ανάγκες για το 2016. Δεν συνεπάγεται άλλο πρόγραμμα, είναι λεφτά που τα έχουμε πάρει. Είναι δεσμευμένα για τις τράπεζες. Αν δεν χρησιμοποιηθούν για τις τράπεζες, μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε είτε για μείωση χρέους είτε για ενδεχόμενες χρηματοδοτικές ανάγκες της Ελληνικής Δημοκρατίας. Εχει πολύ μεγάλη σημασία το asset quality review. Αυτά τα 11 δισ. σήμερα έχουν προστεθεί στο χρέος. Αν δεν χρειάζονται, θα αφαιρεθούν από το χρέος.
7. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΛΛΩΝ ΧΩΡΩΝ: Εμείς βλέπουμε τα παραδείγματα των χωρών που βγαίνουν πριν από εμάς. Θα αξιολογήσουμε την εμπειρία τους. Και η Ιρλανδία που βγήκε, μια χαρά πάει, δανείζεται. Και η Πορτογαλία έχει spreads αρκετά χαμηλά ήδη. Οι συνθήκες είναι σήμερα ευνοϊκές. Κοιτάξτε τις προβλέψεις και δείτε τα νούμερα της Ελλάδας σε σχέση με τις άλλες χώρες. Τι πρωτογενές πλεόνασμα έχει η Ελλάδα, τι κυκλικά διορθωμένο πρωτογενές πλεόνασμα έχει, τι βελτίωση ανταγωνιστικότητας. Οι αγορές τα βλέπουν αυτά. Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα έχει «μαξιλάρι» μεγάλο. Τον Αύγουστο έχουμε ανάγκες που λήγουν και έχουμε και λεφτά διαθέσιμα για να τις καλύψουμε.
 
8. ΕΠΙΜΗΚΥΝΣΗ (απαντώντας σε ερώτηση για το χρονικό διάστημα της επιμήκυνσης των δανείων): Δείτε την «παράγραφο» του Νοεμβρίου του 2012, εκεί περιγράφονται ορισμένα πράγματα. Η δήλωση λέει «reaffirms the commitment», «επαναβεβαιώνει τη δέσμευση», άρα είναι ό,τι πιο σαφέστερο γίνεται και ό,τι πιο ισχυρό σε δήλωση γίνεται. Δεν υπάρχει μέσα «if necessary», «αν κριθεί απαραίτητο», δείτε τη δήλωση. Είναι η καλύτερη που έχει γραφτεί για την Ελλάδα τουλάχιστον όσον καιρό παρακολουθώ τα πράγματα…

Θα είμαι ικανοποιημένος με το να μειώσουμε τις ετήσιες ανάγκες – χρεολύσια και τόκους μαζί – κατά περίπου το ήμισυ. Κυρίως από τα χρεολύσια θα επέλθει εξοικονόμηση. Από το 2022 και μετά, γιατί ως τότε δεν έχουμε ανάγκες.

9. ΞΕΧΑΣΤΕ ΤΟ ΚΟΥΡΕΜΑ: Το κούρεμα είναι default, δεν συμφέρει την Ελλάδα σήμερα ούτε καν να μιλάμε για default όταν η χώρα βγαίνει στις αγορές. Είναι λάθος αυτές οι δηλώσεις περί κουρέματος. Default όταν βγαίνεις σε αγορές είναι αυτοκτονία. Είναι σαν να πυροβολείς τα ίδια σου τα πόδια. Υπάρχουν τρόποι να μειώσεις το χρέος χωρίς να κάνεις default. Εχετε προσέξει ότι το χρέος στην Ιαπωνία είναι 250%; Ασχολείται κανένας; Γιατί: Υπάρχει η «ιαπωνοποίηση» του ελληνικού χρέους σήμερα. Το ελληνικό χρέος κρατιέται από κυβερνήσεις και από κεντρικές τράπεζες. Αυτό έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία. Δεν είναι subject to speculative attacks (δεν υπόκειται σε κερδοσκοπικές επιθέσεις). Εχει «ιαπωνοποιηθεί» το ελληνικό χρέος σήμερα. Στην Ελλάδα το έχουν ξένα κράτη. Μην ξεχνάτε ότι η Αγγλία την τελευταία χρονιά του Μπλερ εξόφλησε τα δάνεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ετσι γίνεται σήμερα η δουλειά. Σε παρούσα αξία είναι μεγάλη μείωση. Αυτό έχει σημασία. Δεν είναι φετίχ το 120%. Φετίχ είναι να μειώσεις τις ετήσιες χρεολυσιακές ανάγκες σου όσο περισσότερο γίνεται. Αρα θες όσο το δυνατόν μεγαλύτερη επιμήκυνση των maturities γίνεται και όσο μεγαλύτερη μείωση επιτοκίου γίνεται.
10. ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ: Δεν μιλήσαμε ακόμη για τίποτε. Είπαμε ότι θα ξεκινήσει η συζήτηση. Ετέθη το πρόβλημα. Η συζήτηση θα ξεκινήσει και θα ολοκληρωθεί μετά το asset quality review. Θα περιμένουμε να κάνει πρώτα την άσκηση το EWG, το ΔΝΤ και μετά θα παρουσιάσουμε – εφόσον δεν είμαστε ικανοποιημένοι – δικά μας σχέδια. Συμμετέχουμε και στα δύο.