27052017Headline:

Το μυστικό παρασκήνιο της τελευταίας μάχης με την τρόικα

Ηταν εικονική η σύγκρουση  με την τρόικα; Τα λόγια είναι εύκολα όταν έχει κλείσει με ευνοϊκό τρόπο για τη χώρα μια διαπραγμάτευση 178 ημερών και όταν είναι γνωστό ότι, σε αντίθετη περίπτωση, η Ελλάδα θα δυσκολευόταν να αποπληρώσει υποχρεώσεις 10 δισ. ευρώ τον Μάιο, θα αντιμετώπιζε τον κίνδυνο τεχνικής χρεοκοπίας και θα αποκλειόταν κάθε συζήτηση για δοκιμαστική έξοδο στις αγορές.
Πίσω από τις κλειστές πόρτες των υπουργείων διαδραματίστηκαν σκηνές θρίλερ, με τους υπουργούς να βρίσκονται στα όρια της πολιτικής, δημοσιονομικής και σε ορισμένες περιπτώσεις της βιολογικής αντοχής τους. Είναι ενδεικτικό ότι ο κ. Ι. Στουρνάρας και ο στενός σύμβουλος του Πρωθυπουργού κ. Στ. Παπασταύρου εναλλάσσονταν στον ρόλο του συντονιστή στην τελική φάση των διαπραγματεύσεων, όταν η κόπωση νικούσε τον υπουργό Οικονομικών έπειτα από σχεδόν μία εβδομάδα αϋπνίας. «Για να καταλάβετε τι έγινε, αρκεί να πούμε ότι ξεκινήσαμε τον Σεπτέμβριο με την τρόικα να εκτιμά ότι το 2014 υπήρχε δημοσιονομικό κενό 2,9 δισ. ευρώ και να ζητεί αντιστοίχου ύψους μέτρα και καταλήξαμε κυριολεκτικά την τελευταία ημέρα της διαπραγμάτευσης να αποδεχθούν ότι το 2014 έχουμε δημοσιονομικό χώρο, δηλαδή πάνω από το πλεόνασμα, 525 εκατ. ευρώ! Γυρίσαμε από την Κόλαση!» εκμυστηρεύεται ανώτατος κυβερνητικός παράγοντας ο οποίος παρίστατο σε όλες τις φάσεις της διαπραγμάτευσης.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο για να κλείσει η συμφωνία ήταν η διανομή του πρωτογενούς πλεονάσματος. Οταν αναγνωρίστηκε ο «δημοσιονομικός χώρος» για το 2014 και για το 2015, η συζήτηση έκλεισε αμέσως. Σε αυτή τη διαπραγμάτευση αναδείχθηκε ο αφανής ως τώρα ρόλος του κ. Παπασταύρου, ο οποίος σε κρίσιμες στιγμές έριχνε το βάρος του πρωθυπουργικού γραφείου υπέρ των ελληνικών θέσεων, και αναγνωρίστηκε τόσο από τους υπουργούς και των δύο κομμάτων όσο – περιέργως – και από την τρόικα.
Η δυσαρέσκεια του Πρωθυπουργού

 

Ο πρωθυπουργός κ. Αντ. Σαμαράς επέβλεπε από μακριά τις διαπραγματεύσεις όχι μόνο εξαιτίας της ασθένειάς του αλλά και για να μεταδώσει ένα μήνυμα δυσαρέσκειας για τις ασφυκτικές πιέσεις που δεχόταν η κυβέρνηση σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη στιγμή. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης κ. Ευ. Βενιζέλος βρισκόταν σε προγραμματισμένο ταξίδι στην Τεχεράνη, είχε όμως συνεχή ενημέρωση είτε μιλώντας απευθείας με τον Πρωθυπουργό είτε μέσω του κ. Χρ. Πρωτόπαπα, ο οποίος ανέλαβε έναν ρόλο συνδέσμου ανάμεσα στην κυβέρνηση, στο κόμμα και στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠαΣοΚ σε συνεργασία με τους κ.κ.  Π. Ρήγα και Π. Κουκουλόπουλο.
Ο πρώτος υπουργός που επισκέφθηκε η τρόικα όταν επέστρεψε στην Ελλάδα ήταν ο κ. Κ. Χατζηδάκης, ο οποίος είχε την αρμοδιότητα προώθησης της περίφημης «εργαλειοθήκης» του ΟΟΣΑ, η οποία είχε παραγγελθεί την εποχή της συμμαχικής κυβέρνησης του κ. Λ. Παπαδήμου. Λίγες ώρες προτού συναντηθεί με την τρόικα είχε γίνει μεγάλη σύσκεψη το απόγευμα της Κυριακής των Απόκρεω στο υπουργείο Ανάπτυξης, παρουσία του Πρωθυπουργού. Εκεί διαμορφώθηκε το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης. Ενα από τα θέματα αιχμής ήταν η διάρκεια ζωής του φρέσκου γάλακτος. «Εναρμονιστείτε με τα κοινοτικά δεδομένα. Τέλος!» ήταν η μόνιμη επωδός των τροϊκανών που αρνούνταν κάθε εναλλακτική λύση που πρότεινε η κυβέρνηση.
«Δεν μπορούμε να υποχωρήσουμε. Είναι θέμα περιφερειακής πολιτικής και αφορά τοπικές οικονομίες» είπε στον Ματίας Μορς ο υπουργός Ανάπτυξης. Αυτός που δεν ήταν διατεθειμένος να υποχωρήσει όμως ήταν ο εκπρόσωπος της Κομισιόν. «Σταματήστε επιτέλους να ζητάτε συνέχεια εξαιρέσεις…» είπε σε επιτακτικό ύφος.
Η μεγάλη κρίση

 

Την περασμένη Κυριακή ακολούθησε δεύτερη κρίση η οποία λίγο έλειψε να τινάξει τη διαπραγμάτευση στον αέρα. Αυτή τη φορά ήταν αμετακίνητος ο Πόουλ Τόμσεν, ο οποίος έθετε συνεχώς νέα θέματα και έλεγε μονότονα: «Πλήρη υλοποίηση (σ.σ.: full implementation). Δεν συζητάω τίποτε άλλο». Ο υπουργός Ανάπτυξης βρέθηκε σε δύσκολη θέση: «Τι είναι αυτά που λες; Είναι δυνατόν να φέρνεις και να ξαναφέρνεις θέματα; Τι κουβέντα είναι αυτή που κάνουμε; Να σταματήσουμε τη διαπραγμάτευση…».
Η αντίδραση των τροϊκανών ήταν να φέρουν στο τραπέζι ολόκληρη την «εργαλειοθήκη» του ΟΟΣΑ προκαλώντας εγκεφαλικά σε όλη την κυβέρνηση και στις Κοινοβουλευτικές Ομάδες της ΝΔ και του ΠαΣοΚ. Το αφτί του κ. Τόμσεν όμως δεν ίδρωνε. «Γιατί αντιδράτε; Εσείς δεν δεσμευτήκατε να υλοποιήσετε όλες τις διαρθρωτικές αλλαγές;» έλεγε. Το πρόβλημα ήταν ότι η κυβέρνηση είχε όντως δεσμευθεί και η πίεση που ασκήθηκε στον κ. Χατζηδάκη τόσο από άλλους υπουργούς όσο και από την τρόικα χτύπησε κόκκινο. Αλλωστε τα κρίσιμα θέματα που αφορούσαν το γάλα και τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα, ακόμη και μετά τη συμφωνία, προκαλούν κοινοβουλευτικές αναταράξεις.
Ενταση στο Περιβάλλοντος

 

Σκληρό ροκ παίχτηκε και στο υπουργείο Περιβάλλοντος ανάμεσα στους εκπροσώπους της τρόικας και στον υπουργό Περιβάλλοντος κ. Ι. Μανιάτη. Η τρόικα συμπεριέλαβε ξαφνικά στα προαπαιτούμενα το αίτημα να ανατραπεί η απόφαση της γενικής συνέλευσης της ΔΕΗ για τη μείωση 25% στα τιμολόγια των μεγάλων βιομηχανικών καταναλωτών. «Δεν καταλαβαίνω. Δεν δέχομαι ούτε να το συζητήσω αυτό το θέμα, μην έρθετε στο υπουργείο» ήταν η πρώτη αντίδραση του κ. Μανιάτη. Η τρόικα ωστόσο δεν είχε τέτοιες ευαισθησίες. Και στο υπουργείο πήγε και ζήτημα έθεσε  ότι δεν ενημερώθηκε εκ των προτέρων για μια τόσο μεγάλη απόφαση, με τα επιχειρήματα να τριγυρίζουν γύρω από την εκτίμησή τους ότι η Ελλάδα είναι μια αδύναμη χώρα σε προεκλογική περίοδο και άρα η κυβέρνηση θα όφειλε να είναι πιο προσεκτική. Ο κ. Μανιάτης όμως έσπευσε εξαρχής να αλλάξει γήπεδο. «Θα σας μιλήσω με την ιδιότητα του έλληνα υπουργού αλλά και του προεδρεύοντος του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ενωσης» ξεκίνησε την τοποθέτησή του προκαλώντας αμηχανία στους συνομιλητές του.
Η συνέχεια περιελάμβανε αναγνώσεις των πρόσφατων ομόφωνων αποφάσεων που ελήφθησαν στις Βρυξέλλες για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες με σκοπό να μην κλείσουν τα εργοστάσια και μαζί με τις θέσεις εργασίας χαθούν και μονάδες ανταγωνιστικότητας. «Ε, καλά! Ξέρουμε τι θα πει το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας…» πετάχθηκε κάποιος από την αντιπροσωπεία της τρόικας. «Ειρωνεύεστε το Συμβούλιο Υπουργών; Εμείς αυτά τα μέτρα έπρεπε να τα πάρουμε άμεσα. Να σας διαβάσω και την επιστολή που έστειλα στον Χέρμαν βαν Ρομπάι προκειμένου να τον ενημερώσω για την απόφαση των υπουργών Ενέργειας» απάντησε ο κ. Μανιάτης. Η συζήτηση, όπως ήταν αναμενόμενο, με αυτόν τον ρυθμό δεν πήγε πολύ μακριά. Οι ελληνικές θέσεις έγιναν δεκτές όχι μόνο για τα τιμολόγια στις ενεργοβόρες βιομηχανίες αλλά για το Κτηματολόγιο, την Πολεοδομία, τη χωροταξία και το περιβάλλον.

Το «λυκόσκυλο» του ΔΝΤ Η σύγκρουση Σαμαρά – Τόμσεν «Ο Τόμσεν προσβάλλει εμένα προσωπικά και την Ελλάδα με τη στάση του. Η διαπραγμάτευση έπρεπε να έχει κλείσει από τον Ιανουάριο αλλά μας έκανε τη ζωή δύσκολη» έλεγε σε συνομιλητές του ο Πρωθυπουργός δείχνοντας με αυτόν τον τρόπο την ενόχλησή του.
Ο ίδιος ο κ. Σαμαράς, αν και ασθενής με πνευμονία, αναγκάστηκε την περασμένη Κυριακή – και παρά τις συστάσεις των γιατρών του – να μεταβεί στο Μέγαρο Μαξίμου για να αντιμετωπίσει τη νέα απαίτηση του Τόμσεν που απειλούσε να τινάξει στον αέρα τη διαπραγμάτευση κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή.
Στον μαραθώνιο του υπουργείου Οικονομικών και ενώ όλα έδειχναν να φτάνουν στο τέλος, αφού όλοι είχαν αποδεχθεί ότι το πρωτογενές πλεόνασμα του 2013 άγγιξε τα 3 δισ. ευρώ, ο Τόμσεν είπε: «Και πού θα βρείτε ρευστό να το μοιράσετε;». Παράλληλα ζήτησε να υπάρξει μελέτη για το πού θα βρει η κυβέρνηση τα λεφτά (cash flow) προκειμένου να δώσει το επίδομα στους φτωχούς, στους χαμηλόμισθους αστυνομικούς και στους αστέγους.
Ο εκπρόσωπος του ΔΝΤ δεν βρέθηκε μόνο στο στόχαστρο της ελληνικής κυβέρνησης. Ακόμη και πολλά στελέχη που έχουν συνεργαστεί σε διάφορες αποστολές μαζί του, από τη Ρωσία ως την Ισλανδία, λένε: «Ο Τόμσεν είναι “παγκοσμίου φήμης τσογλάνι”. Κάνει αυτή τη δουλειά του “λυκόσκυλου” του ΔΝΤ επί 16 χρόνια και πλέον δεν του έχει απομείνει ίχνος ευαισθησίας».

Η σύγκρουση για απολύσεις και για τριετίες Ο κ. Τόμσεν έχει αναπτύξει μια μέθοδο διαπραγμάτευσης η οποία στην αρχή δυσκόλευε τους υπουργούς. Εθετε ένα θέμα ορισμένες φορές από το πουθενά και στη συνέχεια άφηνε στους δύο βοηθούς του, τον Ρίζι και τη Στέφανι, με το αδυσώπητο μπλοκάκι της, τον ρόλο του κακού. Με τον καιρό οι υπουργοί ανέπτυξαν αντιστάσεις, οπότε όταν ο εκπρόσωπος του ΔΝΤ επιχείρησε «με πολύ άγαρμπο τρόπο», όπως σχολιάζουν κυβερνητικές πηγές, να ανοίξει θέμα μισθολογίου στο Δημόσιο, εισέπραξε ένα ξερό «όχι». «Αποκλείεται να κάνουμε οριζόντιες περικοπές σε μισθούς» είπαν ο κ. Κυρ. Μητσοτάκης και η κυρία Εύη Χριστοφιλοπούλου.

Τελικά αποφασίστηκε μια δημοσιονομικά ουδέτερη αναπροσαρμογή στο μισθολόγιο του Δημοσίου, σύμφωνα με την οποία θα υπάρξουν μικρές αυξήσεις ανάλογα με τα προσόντα του υπαλλήλου, τη θέση ευθύνης και την αξιολόγηση όταν ολοκληρωθεί.
Το κρίσιμο θέμα της διαθεσιμότητας συνολικά 16.000 δημοσίων υπαλλήλων εντός του 2015 το έθεσε ο ίδιος ο κ. Τόμσεν, με τον Ματίας Μορς να παρακολουθεί αμίλητος τη συζήτηση. «Εμείς δεν μπορούμε να παραμείνουμε στη θέση μας αν δεχθούμε κι άλλες απολύσεις το 2015. Δεν μπορούμε να ανοίξουμε κι άλλον κύκλο απολύσεων γιατί δεν θα μπορέσουμε να κάνουμε καμία ποιοτική μεταρρύθμιση στο Δημόσιο» είπαν ο υπουργός της ΝΔ και η υφυπουργός του ΠαΣοΚ.
Η απειλή παραίτησης δεν πτόησε τους τροϊκανούς και το συγκεκριμένο θέμα συζητήθηκε σε τέσσερις διαδοχικές συναντήσεις. Η ελληνική πλευρά έθετε ποιοτικούς στόχους ενώ η τρόικα ποσοτικούς. «Δεν είπαμε ότι δεν θα ξαναγίνουν απολύσεις στο Δημόσιο» προσπαθούσαν να πείσουν την τρόικα Μητσοτάκης και Χριστοφιλοπούλου. «Απλώς δεν θα γίνουν με το καθεστώς της διαθεσιμότητας αλλά βάσει της ελληνικής νομοθεσίας, μέσω των πειθαρχικών συμβουλίων». «Δώστε μας νούμερο. Πόσοι θα φύγουν από το Δημόσιο;» απαντούσαν οι τροϊκανοί. «Δεν μπορούμε να σας δώσουμε νούμερο, μόνο ενδείξεις» απαντούσε η ελληνική πλευρά.
Επειτα από ιδιαίτερα σκληρούς γύρους διαπραγμάτευσης, κατά τους οποίους πάντως επαινέθηκε ο επαγγελματισμός του συγκεκριμένου υπουργείου, κατόρθωσαν στην τελική συνάντηση που έγινε στο υπουργείο Οικονομικών να συμπεριληφθούν στο σύνολο των υπαλλήλων που τέθηκαν σε διαθεσιμότητα οι περίπου 3.600 τελωνειακοί που μετατάγησαν σε άλλες υπηρεσίες. Αντίστοιχο αίτημα να περιληφθούν και οι περίπου 3.400 καθηγητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που μετατέθηκαν αναγκαστικά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση δεν έγινε αποδεκτό. Η εξέλιξη αυτή δεν βοηθά καθόλου το κλίμα ανάμεσα στον κ. Μητσοτάκη και στον υπουργό Παιδείας  Κ. Αρβανιτόπουλο, το οποίο παραμένει κακό.
Μία από τις πιο δύσκολες ατζέντες υπήρχε στο υπουργείο Εργασίας και η διαπραγμάτευση με την τρόικα αφορούσε την αγορά εργασίας και την κοινωνική ασφάλιση. Οι διαπραγματεύσεις ήταν αρκετά χρονοβόρες και μεγάλη συζήτηση έγινε για τη μείωση στο 3,9% των εργοδοτικών εισφορών. Οι τροϊκανοί αντιδρούσαν, με πιο σκληρό τον κ. Τόμσεν και το επιχείρημα του υπουργού κ. Ι. Βρούτση, του υφυπουργού κ. Β. Κεγκέρογλου και της ΓΓ κυρίας Αννας Στρατινάκη ήταν: «Το κόστος για μια επιχείρηση μειώνεται ισότιμα. Μην επιμένετε». Η μεγάλη αναμέτρηση έγινε όμως στο θέμα των τριετιών. «Καταργήστε τις τριετίες τώρα…» ήταν το αυστηρό μήνυμα του κ. Τόμσεν, ο οποίος άκουσε τον κ. Βρούτση να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παραίτησης. «Εγώ δεν μπορώ να σηκώσω τέτοιο βάρος. Με ό,τι αυτό σημαίνει…» είπε. Ακολούθησαν πολύωρες διαπραγματεύσεις και στην τελική συνάντηση στο υπουργείο Οικονομικών, παρουσία των κ.κ. Στουρνάρα και Παπασταύρου, ο κ. Τόμσεν εμφανίστηκε πιο διαλλακτικός έχοντας και τη σύμφωνη γνώμη των Μορς και Μαζούχ: «Ο υπουργός Εργασίας έχει credibility (σ.σ.: αξιοπιστία) από όλο το σύστημα και γι’ αυτό του το δίνουμε».